کسب و کارهای خرد از یک سو نقش بسزایی در توسعه کشور دارند و از سوی دیگر می توانند نقش بسیار موثری در رفع معضلات اجتماعی مختلف و ایجاد اشتغال برای افرادی در نقاط مختلف کشور و بویژه روستاها باشند. با توجه به اهمیت این نوع از کسب و کارها، نشستی با موضوع “توسعه کسب و کارهای خرد با رویکرد زنجیره ارزش” در انجمن حامیان فرهنگ قرض الحسنه و کارآفرینی اجتماعی برگزار گردید که در آن آقایان علی بابایی، سروش طالبی و حسین عنبرستانی به بیان بررسی ها و مطالعات خود در خصوص جوانب مختلف این موضوع پرداختند. در نهایت نیز حضار به بیان پرسش ها و برخی از تجربیات خود در این زمینه پرداختند.

ایجاد بیش از چهل هزار شغل مستیقم و غیرمستقیم از طریق پرورش و فرآوری ماهی سالمون در منطقه تنث در جنوب شیلی
در ابتدای نشست آقای بابایی به تجربه پرورش و فرآوری ماهی سالمون در منطقه تنث در جنوب شیلی اشاره کرد. در این منطقه با استفاده از حوضچه‌های پرورش ماهی برای بیش از چهل هزار نفر، شغل مستیقم و غیرمستقیم ایجاد شده است و طی سالهای ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۱ جمعیت این شهر از ۱۱۰ هزار نفر به ۲۱۰ هزار نفر رسیده است و بیش از ۹۵ درصد از تولید ماهاین این منطقه به خارج از شیلی صادر می گردد.
در ادامه آقای بابایی به روند شکل گیری صنعت پروش ماهی در این منطقه و چگونگی توسعه آن پرداخت. در این راستا وی به نقش دولت در اموری همچون سرمایه گذاری در تکنولوژی تخم ژنتیک، دعوت متخصصین خارجی به داخل کشور و آموزش افراد متخصص حرفه ای (بیوکمیست، تکنسین پرورش ماهی، مدیریت مراکز پرورش ماهی) توسط دانشگاه ها و موسسات آموزشی حرفه ای مستقر در منطقه اشاره کرد. البته اموری همچون تشکیل اتحادیه تولیدکنندگان سالمون شیلی توسط خود فعالین این صنعت نیز از دیگر مواردی بود که به عنوان دلایل رشد این منطقه بیان شد.

گز بلداجی نمونه ای از توسعه صنایع خرد که منجر به توسعه منطقه ای در کشور شده است
در ادامه نشست آقای طالبی به ارائه مطالعات خود در خصوص تجربه توسعه کارگاه های تولید گز در شهر بلداجی پرداخت. وی در ابتدا بیان کرد که گز بلداجی در بسیار از شهرهای کشور به عنوان یک برند و شرکت تولیدی قلمداد می‌شود. اما، در اصل نام شهری در استان چهارمحال و بختیاری می‌باشد که محصول اصلی آن گز است.
آقای طالبی در ادامه افزود بلداجی شهری با ۲۰ هزار نفر جمعیت در ۶۰ کیلومتری شهرکرد است که در این شهر حدود ۹۰ کارگاه گزسازی وجود دارد و میانگین تولید روزانه هر یک حدود ۲۰۰ کیلوگرم گز است و هر کارگاه به طور میانگین ۲۰ نفر اشتغال دارد.
عبارت “بلداجی” بر روی تمام بستهبندی‌های این ۹۰ کارگاه تولیدی درج میشود و نشانه گز تولیدی شهر بلداجی است که در سال های اخیر با اخذ استانداردهای جهانی، حدود نیمی از محصول تولیدی این شهر به کشورهای منطقه صادر میشود.
آقای طالبی در خصوص دلایل توسعه این صنعت در بلداجی ابتدا به تاریخچه آن اشاره کرد و سپس بیان کرد که رویکرد زنجیره ارزش و در نظر گرفتن عوامل جانبی در توسعه این صنعت به همراه توجه به ظرفیت های منطقه ای، عامل بسیار مهمی در موفقیت آن بوده است.
رویکرد زنجیره ارزش و شکل گیری خوشه‌ها به عنوان عوامل اساسی در توسعه کسب و کارهای خرد
بعد از آقای طالبی، مجددا آقای بابایی به ارائه مطالب خود در خصوص رویکردهای اصلی در توسعه کسب و کارهای خرد پرداخت. وی با اشاره به دو تجربه ماهی سالمون و گز بلداجی بیان کرد که در هر دو مورد وجود خوشه های کسب و کار و اتخاذ نمودن رویکرد زنجیره ارزش، نقش بسیار موثری در توسعه کسب و کارها و جهش صنعتی تکنولوژیک داشته است.
وی در ادامه به تشریح مزایای خوشه شدن کسب و کارها پرداخت و از “اقدامات مشترک” همچون بازاریابی مشترک، برندسازی مشترک و یا توسعه محصول مشترک به عنوان کلیدی ترین موضوع در این حوزه نام برد. در ادامه آقای بابایی به اهمیت توانمندی های ناملموس و نامشهود در زنجیره ارش صنایع مختلف اشاره کرد و از این عامل به عنوان تفاوت اصلی در میان کشورهای توسعه یافته و توسعه نیافته نام برد.
جلوگیری از سوداگری و فراهم نمودن زمینه توزیع سود به صورت عادلانه میان حلقه های مختلف زنجیره ارزش
در ادامه نشست آقای عنبرستانی با بیان مثالی از صنعت میوه کشور، به اهمیت رویکرد زنجیره ارزش در جلوگیری از سوداگری و فراهم نمودن زمینه توزیع سود به صورت عادلانه در میان بخش های مختلف زنجیره ارزش اشاره نمود.
آقای عنبرستانی با اشاره به تجربه شکل گیری شرکت ساپکو در صنعت خودرو و نقش آن در توسعه صنعت قطعه‌سازی خودرو به این نکته اشاره کرد که برای توسعه صنایع خرد به شرکت هایی همچون ساپکو نیاز است تا نقش توسعه‌گری را در زنجیره ارزش ایفا کنند. در انتها نیز وی به نقش هایی که یک توسعه گر باید در راستای ایجاد توسعه صنعتی ایفا نماید اشاره کرد و از مواردی همچون تحلیل زنجیره ارزش صنعت مورد نظر ، شناسایی خوشه‌های کسب و کار و ساختار مناسب برای توسعه آنها، شناسایی نقاط مورد نظر (زنجیره ارزش) برای مداخله نام برد.

 

حسین عنبرستانی و سروش طالبی