گزارشی از همکاری انجمن در توسعه کسب و کارهای محلی فراوری خرما در قصرقند سیستان و بلوچستان

می گویند خاک بلوچستان دامن گیر است. این حرف بسیاری از افرادی است که برای دیدن و آشنایی با آنچه واقعا در بلوچستان می گذرد به این منطقه سفر کرده اند. من و همسرم نیز پس از اولین سفر به بلوچستان در زمستان سال ۸۹ کاملا به این حرف اعتقاد پیدا کردیم تا جایی که پس از حدود دو سالی فکر و ارزیابی، تصمیم به عملی کردن علاقه و آرزوی خود برای زندگی در بلوچستان گرفتیم. دوستانی که در قصرقند پیدا کرده بودیم بهترین پشتوانه بود که این شهر جهت مقصد مهاجرتمان انتخاب شود. شهری در جنوب استان سیستان و بلوچستان در حدود ۱۲۰ کیلومتری مرز پاکستان و ۱۲۰ کیلومتری دریای عمان!

شروع یک کسب و کار در شهری که اهل آنجا نیستیم، کار کردن با انسان هایی که اختلافات فرهنگی زیاد است و حتی زبان همدیگر را به خوبی متوجه نمی شویم، استانی که از بسیاری از امکانات محروم است و مهمتر از همه شروع یک فعالیت تجاری بدون هیچ گونه تجربه مدیریتی و دانشی از محیط کسب و کار، ریسک های این کارافرینی را زیاد می کند. در ادامه داستان مواجه شدن با ریسک ها و موانع به کمک دوستان بلوچ قصرقندی و همچنین حمایت انجمن حامیان فرهنگ قرض الحسنه و کارافرینی اجتماعی و بانک قرض الحسنه رسالت بیان می شود.

ابتدا باید توصیفی داشت از اقتصاد در قصرقند. اقتصادی که به واسطه منابع آبی نسبتا زیاد مبتنی است بر کشاورزی و تولید محصولاتی همچون خرما، برنج و انبه. از بین این محصولات وضعیت فروش خرما و برنج اصلا مناسب نیست و به ویژه امروزه نخل دیگر سود چندانی عاید کشاورزان منطقه نمی کند. به طوری که بهترین خرمای کشت شده در این شهرستان در تابستان سال ۹۳ با قیمت حداکثر ۵۰۰ تومان به فروش رسیده است. درگیر شدن با این وضعیت و آشنایی با آن در تابستان سال ۹۱ و پس از آنکه دوست من، عبدالناصر به واسطه امکان مالی و تجربه ای که داشت می توانست خرمای خود را برای فروش بار بزند و به تهران برساند، به وجود آمد. نتیجه زحمت چندین ماهه کشاورزی عبدالناصر و یک هفته ای که در ماه رمضان (ماهی با بیشترین مصرف خرما) با پسرانش در تهران انتظار فروش خرماها در میدان میوه و تره بار را می کشیدند، فروش خرمای ترش شده به کارخانه لواشک سازی با قیمت ۵۰۰ تومان بود که فقط کمی بیشتر از هزینه بار تا تهران می شد.

در این زمان بود که فهمیدیم تنها فاصله از بازار هدف، و حتی عدم بسته بندی مناسب (که تا حدودی در اختیار کشاورزان بود) مشکل کشاورزان این منطقه نیست. رطوبت بسیار بالا در تابستان این منطقه منجر شده است که کیفیت محصول خرمای مضافتی آنجا (که بیشترین سطح زیر کشت خرما را دارد) پایین باشد و پس دادن شیره منجر به عدم مطلوبیت آن برای مصرف کنندگان شهرهای دیگر باشد. سایر ارقام خرما نیز که کیفیت خوبی دارند سطح زیر کشت پایین داشته و به صورت محلی مصرف می شوند.

پس از چندین سفر و صحبت با کشاورزان محلی و همچنین کارشناسان حوزه تجارت خرما در شهرهای دیگر کشور به تدریج راهکارهایی برای ایجاد ارزش افزوده بالاتر به وجود آمد. خرماهای هلیله و مضافتی این منطقه طعم بسیار خوبی داشته ولی شرایط ظاهری آن باعث می شود که ظاهر آن در نگاه مصرف کنندگان، خرمایی بی کیفیت و با ماندگاری پایین تصور شود. راهکاری که برای مواجهه با این وضعیت پیشنهاد گردید، استفاده از روش های سنتی فراوری خرما است. این روش سنتی راهکاری برای رفع مشکل ماندگاری خرما و تولید محصولی خوشمزه برای مصرف در فصل های پس از برداشت خرما است. این محصول با کمی تغییر بسیار مشابه حبه و چیپس خرما خواهد بود که در بازارهای شهرهای بزرگ با اقبال خوبی مواجه شده است. همچنین تقارن ماه رمضان در سال ۹۴ با رسیدن خرمایی زودرس در این منطقه زمینه بسته بندی و فروش این رقم خرما در بازارهای تهران و چند شهر بزرگ را فراهم می کند.

تامین منابع مالی یکی از بزرگترین دغدغه هایی است که در قدم اول پیاده سازی یک ایده کارافرینانه به ذهن می رسد. اما در این مورد تجربه ما به گونه ای بود که نشان داد برای شروع فعالیت یک کارافرینی اجتماعی افراد بسیاری پیدا خواهند شد که علاقه به سرمایه گذاری بدون دغدغه دریافت سود خواهند داشت. اما به دلیل تمایل ما برای هزینه کرد بخشی از درامدها در مسائل اجتماعی و همچنین سپردن مدیریت شرکت به افراد بومی پس از یک دوره ۳، ۴ ساله از شروع کار شرکت، اولویت بر استقلال تصمیم گیری های مدیریتی بر جذب منابع مالی گذاشته شد. اما برای جذب منابع مالی شرکت، راهکار استفاده از سرمایه های خرد خود و خانواده و همچنین دریافت وام از بانک قرض الحسنه رسالت تعیین گردید. در این راستا از شیوه هایی که انجمن حامیان فرهنگ قرض الحسنه برای تسهیل تضامین وام های کارافرینی اجتماعی پیش بینی کرده است، استفاده می شود.

در زمینه تسهیل بازاریابی و فروش محصولات نیز از ظرفیت هایی که توسط انجمن حامیان فرهنگ قرض الحسنه و کارافرینی اجتماعی و همچنین گروه توسعه کارافرینی ثمین در زمینه فروش آنلاین تدارک دیده اند بهره برده خواهد شد.

سروش طالبی، فارغ التجصیل MBA شریف و فعال در حوزه کارآفرینی اجتماعی