مروری بر مفهوم جمع سپاری
با گسترش اینترنت و دسترسی میلیونها کاربر به آن، به تدریج مدلهایی از فعالیت در این حوزه شکل گرفت که به نوعی از ظرفیت این جمعیت انبوه استفاده می¬کند. جمع سپاری نمونه ای از این مدل ها است که از ظرفیت میلیونها نفر از افراد جامعه، برای انجام یک فعالیت خاص و یا پیدا نمودن راه حل برای یک مشکل خاص استفاده نموده است. این مدلها اگرچه بیشترین کاربرد را در فضای اینترنتی دارند ولی هم ریشه در فضای واقعی دارند و هم کارکردهای نوینی در فضای واقعی را ایجاد کرده اند. برای آشنایی بیشتر با ظرفیت این مدل¬ها، در این مطلب به طور خلاصه، مروری بر مفهوم جمع سپاری شده است.

jamsepari1

تایپیست های رایگان
وقتی در فضای اینترنت در حال مطالعه و جستجوی اطلاعات مورد نیاز خود هستیم، بارها این اتاق رخ داده است که با یک صفحه ی اینترنتی مواجه شویم که از ما خواسته است تا برای ورود به سایت عدد و یا لغت خاصی را تایپ کنیم. این ابزار به عنوان ابزاری در جهت شناخت انسان از ربات های نرم افزاری که به صورت خودکار به سایت ها وارد می شوند بکار می رود ولی واقعیت آن است که در پشت این ابزار ،کارکردهای دیگری نیز وجود دارد. به عنوان مثال وقتی شما برای ورود به ایمیل خود، چند بار پسوردتان را اشتباه بزنید، از شما خواسته می شود که یک عبارت و یا عدد نشان داده شده (که تا حدی به هم ریخته است) را تایپ کنید؛ نمونه ای از این موارد در شکل ۱ نشان داده شده است.

اگرچه اینکار برای اطمینان از ربات نبودن کاربر سایت بکار می رود ولی واقعیت آن است که هر بار که ما به این سایت ها وارد می شویم و یک لغت را تایپ می کنیم، در واقع لغتی از یک متن مشخص (و اسکن شده) را تایپ کرده ایم که وقتی این لغات تایپ شده در کنار یکدیگر گذاشته می شوند در نهایت کل متن به صورت تایپ شده، ایجاد می شود. به عنوان مثال در شکل ۲ نمونه ی دیگری از این موارد آورده شده است. شما برای ورود و ثبت نام در این سایت باید عبارت نشان داده شده در شکل را تایپ کنید. وقتی این عبارت تایپ شد، شما در واقع یک لغت از متن مشخص شده را تایپ کرده اید.
نکته بسیار مهم این است که روزانه میلیون ها کاربر در سراسر دنیا در حال تایپ این لغات هستند و این یعنی میلیونها تایپیست برای تایپ یک متن!!

روزنامه نیویورک تایمز برای دیجیتالی کردن آرشیو خود، ابتدا آنها را اسکن کرده و با استفاده از نرم افزارهایی همچون اٌ.سی.آر به میلیون ها لغت مجزا تبدیل کرده است و در نهایت با استفاده از روشی که به آن اشاره شد، آرشیو چندین ساله خود را توسط میلیونها کاربر تایپ نموده است!! اینکار باعث شده است که نیویورک تایمز در مدت زمان کوتاهی ۲۰ سال از آرشیو خود را تقریبا به طور رایگان تایپ نماید. این روش، نمونه ی بارزی از کاربرد روش جمع‌سپاری است.

آموزش کهکشان شناسی و کمک رایگان به ناسا برای شناخت کهکشانها
پیش از آنکه به تعریف جمع سپاری بپردازیم، مثال دیگری از این روش بیان می شود که نشان بدهد این روش حتی در توسعه علوم نیز می تواند بکارگرفته شود!
ناسا در بررسی هایی که از فضا داشته است تا کنون عکس میلیون ها کهکشان را تهیه کرده است، ولی برای اینکه این کهکشان ها را بهتر شناسایی و بررسی کند نیازمند طبقه بندی عکس این کهکشان ها از روی ظاهر هر کهکشان می‌باشد. حال تصور کنید که ناسا برای اینکه میلیون ها عکس را از روی ظاهرشان طبقه بندی کند، باید چه کار کند؟
ساده ترین راهی که به نظر می رسد، استخدام چندیدن کارشناس و استفاده از آن¬ها برای طبقه بندی عکس ها است ولی این روش علاوه بر هزینه زیادی که دارد، چندان مورد اعتماد هم نیست. کارشناسان باید از روی ظاهر عکس کهکشان ها، آنها را طبقه بندی کنند که این موضوع باعث می شود نتایج کار آنها بعضا با یکدیگر همخوانی نداشته باشد و یا حتی متناقض باشد.

برخی دیگر برای حل این مشکل، پیشنهاد می کنند که ناسا با استفاده از نرم افزارهای کامپیوتری به طبقه‌بندی عکس این کهکشان ها اقدام کند ولی این روش نیز با مشکل مهمی مواجه است. برای استفاده از روش های کامپیوتری باید عکس کهکشان ها از الگوی ثابتی برخوردار باشند و یا الگوریتم مشخصی برای شناسایی کهکشان ها وجود داشته باشد که هیچ یک از این دو مورد وجود ندارند و به همین دلیل نمی توان از روش های کامپیوتری استفاده کرد.
ناسا برای رفع این مشکل، روش جمع سپاری را بکارگرفت و به نتایج درخشانی نیز دست یافت، اما ناسا چگونه این نیاز علمیِ خود را با استفاده از روش جمع سپاری برطرف نمود؟
ناسا برای حل این مشکل، یک سایت اینترنتی با عنوان GalaxyZoo ایجاد کرد و از کاربران اینترنت در سراسر دنیا برای طبقه بندی این کهکشان ها استفاده کرد. ناسا برای اینکار ابتدا عکس میلیون ها کهکشان را بر روی این سایت گذاشت و از کاربران خواست تا در ازای دریافت یکسری مطالب آموزشی در خصوص کهکشان ها، به طبقه بندی تعداد محدودی از این کهکشان ها بپردازند. اگرچه هر کاربر تنها تعداد کمی از این کهکشان ها را طبقه بندی می کرد ولی وقتی میلیونها کاربر به این سایت مراجعه کنند، نتایج شگفت انگیزی بدست می آید :
تنها ۲۴ ساعت پس از راه اندازی سایت، ۷۰۰۰۰ مشارکت در طبقه بندی عکس ها انجام شد.
۱۲ ماه پس از راه اندازی سایت، ۵۰ میلیون عکس با مشارکت ۱۵۰هزار نفر طبقه بندی شدند
۱۸ ماه پس از راه اندازی سایت، ۸۰ میلیون عکس طبقه بندی شدند
در نتیجه این پروژه ، اجرام آسمانی جدیدی نیز کشف شد!

jamsepari3
نکته بسیار مهم این است که وقتی چندین نفر به طبقه بندی عکس کهکشانها بپردازند، می توان مواردی که بیشترین تکرار را دارند ملاک طبقه بندی قرار داد و از صحت اطلاعات دریافتی مطمئن بود.
تجربه ناسا در راه اندازی این سایت و استفاده از ظرفیت بالقوه میلیون ها کاربر اینترنت، نمونه بارز دیگری از روش جمع¬سپاری است که در ادامه تعریف آن بیان شده است.
تعریف جمع سپاری
مثالی که زده شد،. آقای هاو در سال ۲۰۰۸ جمع سپاری را اینگونه تعریف نموده است:
“جمع‌سپاری به معنای روشی است که طی آن، انجام فعالیتی که در شرایط سنتی توسط یک کارمند و یا پیمانکار انجام می‌شد، هم‌اکنون به یک جمع یا شبکه ناشناخته و عموما بزرگی از افراد، به صورت فراخوان عمومی سپرده می‌شود.”

در مثال اشاره شده، درواقع تایپ نمودن که پیش از این توسط تایپیست¬ها و در مکان مشخصی انجام می شد به میلیون ها کاربرِ ناشناخته که در نقاط مختلف دنیا مستقرند، واگذار شده است.
مراحل جمع سپاری

طراحی و اجرای یک فعالیت با استفاده از روش جمع سپاری نیازمند توجه به جوانب مختلف آن است. به عنوان مثال وقتی بخواهیم با استفاده از جمع سپاری برای یک مسأله و یا مشکل خاص یک راه حل پیدا کنیم، باید شش گام طی شود که به این ترتیب است:

۱٫ طرح مشکل، مسأله و یا فعالیتی که باید انجام شود
۲٫ فراخوان و اعلان عمومی فعالیت به عموم جامعه¬ای که به عنوان هدف در نظر گرفته شده اند.
۳٫ ارائه پاسخ ها توسط کاربران
۴٫ ارزیابی پاسخ ها و انتخاب نهایی (در این مرحله هم ممکن است ، برای ارزیابی نظرات از روش جمع¬سپاری و یا همان اتکا به ظرفیتهای جامعه استفاده شود)
۵٫ تفکیک پاسخ و ارائه پاداش به راه حل انتخاب شده.
۶٫ اجرای راه حل

گستره ی استفاده از جمع سپاریjamsepari4
امروزه استفاده از جمع سپاری محدود به صنعت و یا حوزه اقتصادی خاصی نیست و بسیاری از کسب و کارها بعد از پی بردن به قدرت نهفته در جمع سپاری اقدام به استفاده از این روش، برای انجام فعالیت های خود کرده اند. یک بررسی از فعالیت های جمع سپاری انجام شده در سال ۲۰۱۱ نشانداده است که در این میان، شرکتهای اینترنتی بیشترین استفاده را از این ابزار نموده اند. در شکل زیر وضعیت استفاده از جمع سپاری در صنایع مختلف نشان داده شده است.

جمع سپاری روشی نوین برای بسیاری از فعالیت های اقتصادی است و بر همین اساس می تواند مورد استفاده بسیاری از سازمان ها قرار بگیرد اما واقعیت آن است که استفاده از این روش نیز، نیازمند توجه همزمان به ظرفیت ها، معیاب و مزایای آن است.

*حسین عنبرستانی؛ پژوهشگر حوزه نوآوری و کسب و کار اجتماعی