بانک «تریودوس»

بانکداری با دغدغه توسعه پایدار

اشاره: بنگاه‌های اجتماعی، شکل جدیدی از بنگاه‌ها هستند که نه تنها نظر اقتصادی خودگردان‌اند و از محل فروش محصول و خدمات‌شان، درآمدزایی و مخارج خود را تامین می‌نمایند، بلکه به طور متمرکزی به یک هدف اجتماعی می‌پردازند. امروزه نمونه این بنگاه‌ها را در صنایع گوناگون و بخش‌های مختلف می‌توان یافت. یکی از این عرصه‌ها، عرصه بانکداری است. بانک‌های اجتماعی، اشکال پیشرفته‌ای از بانک‌ها هستند که در کشورهای مختلف دنیا، از شرق آسیا گرفته تا آفریقا، اروپا و آمریکا، می‌توان نمونه‌هایی از آنها را مشاهده کرد. بانک اجتماعی به زبانی ساده، بانکی است که «ارزش محور» اداره می‌شود و به دنبال یک اثرگذاری اجتماعی در عرصه خدمات مالی است. بانک تریودوس یکی از بانک‌های اجتماعی معروف دنیاست که سال گذشته جایزه توسعه پایدار را از نشریه فایننشیال تایمز دریافت کرده است.

۱تریودوس

بانک تریودوس (Triodos)، تنها به تامین مالی شرکت‌ها، موسسات و پروژه‌هایی می‌پردازد که ارزش افزوده فرهنگی دارند، به جامعه نفع می‌رسانند و یا به محیط زیست کمک می‌کنند. پشتوانه مالی بانک برای این کار، سپرده‌گذاران و یا سرمایه‌گذارانی است که می‌خواهند به ترویج مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها بپردازند و یا دغدغه دستیابی به توسعه پایدار جوامع خود را دارند. ماموریت بانک تریودوس، مطلقا اجتماعی است و قصد دارد که به ساختن جامعه‌ای کمک کند که به تعبیر بنیانگذارانش، در آن کیفیت زندگی انسان‌ها ارتقا پیدا می‌کند و در عین حال کرامت انسانی در مرکز توجهات رشد قرار دارد. این بانک همچنین به دنبال توانمندسازی اشخاص، نهادها و کسب وکارها در جهتی است که بتوانند به شکل آگاهانه‌تری به محیط زیست و انسان‌ها نفع برسانند و در جهت توسعه پایدار گام بردارند؛ تریودوس این اهداف را از طریق ارائه خدمات و محصولات مالی مسئولانه و در عین حال با کیفیت بالا به مشتریان خود تحقق می‌بخشد.

تاریخچه پیدایش

مفهوم اولیه این نهاد مالی، به دنبال شکل‌گیری ایده‌ی کلی سرمایه‌گذاری مثبت و هدفمند در میان گروه کوچکی از فعالین اجتماعی و محققین هلندی (که ارزش‌های اجتماعی قدرتمندی داشتند) شکل گرفت و نهایتا در سال ۱۹۸۰ به پیدایش بانک تریودوس در هلند منجر شد.

از همان ابتدای شروع به فعالیت، بانک تریودوس دست به ابداع راه‌های جدیدی زد تا بتوان منابع مالی را به شکلی مثبت سرمایه‌گذاری کرد. صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر، که در روزهای اولیه ظهورش، صنعت پرریسکی محسوب می‌شد، توسط این بانک مورد حمایت قرار گرفت. فعالیت‌های بانک به تدریج به اعتبارات سرمایه‌گذاری اجتماعی، اخلاقی، سبز و فرهنگی محور گسترش یافت که برای آن اعتبارات، سرویس‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر (Venture Capital Funds) و بانکداری خصوصی (Private Banking) را تعریف نمود. شعبه‌های این بانک بعدا و از سال ۱۹۹۳ در اسپانیا، بلژیک، انگلستان و آلمان نیز شکل گرفت و تبدیل به بانکی بین‌المللی شد. از آن پس، در عرصه بین‌المللی، فعالیت‌های بانک با سرمایه‌گذاری در موسسات تامین اعتبارات خرد در کشورهای در حال توسعه گسترش یافت.

بانکداری پایدار در تریودوس

مدل بانکداری پایدار تریودوس، قصد دارد منابع مالی را با رویکردی آگاهانه، و با درنظر گرفتن پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و محیط زیستی به مصرف برساند. آن طور که خود بانک می‌گوید، مدل تریودوس، «پس اندازکنندگان» و «سرمایه‌گذاران» ای که به دنبال ایجاد تغییر مثبت در دنیای پیرامون خود هستند را به کسب و کارها و بنیادهای خیریه که بازیگران خط مقدم ایجاد تغییرات در دنیا هستند، متصل می‌کند. بازیگرانی که بایستی نیازهای نسل امروز را بدون زیرپاگذاشتن توانمندی‌ها و نیازهای نسل‌های آینده برآورده کنند.

مکانیزم حکمرانی بانک و خرید و فروش سهام نیز ساختار ویژه‌ای دارد که بتوانند در حد امکان، استقلال بانک و نیز عدم انحراف از ماموریتش را تضمین کند. یعنی ملاحظات محیط زیستی یا اجتماعی را به پای سودآوری قربانی نکند.

با دغدغه‌ای مشابه، بانک تریودوس، در مورد پاداش به کارکنان، تصمیم گرفته است که برای ایجاد یک اتمسفر سالم، از یک سیستم پاداش ساده و یکنواخت برای همکاران استفاده کند و پورسانت و ابزارهایی از این جنس را استفاده نمی‌کند. این نکته، بسیار حائز اهمیت است و در برشورهای معرفی بانک نیز به طور ویژه‌ای به آن اشاره می‌شود. و به همین خاطر به مدیران دارایی خود، بر اساس عملکردشان پاداش اعطا نمی‌کند. چرا که به گفته خودشان، این بانک نمی‌خواهد عملکرد اقتصادی بر عملکرد پایداری، چیره شود و سبب قربانی شدن هدف‌های اجتماعی و توسعه پایدار بانک شود.

سیاست‌های اعطای وام این بانک، بسیار سخت‌گیرانه است و تنها به سازمان‌هایی وام می‌دهد که با معیارهای تریودوس، ارزش فرهنگی، محیط زیستی و اجتماعی واقعی ایجاد می‌کنند -مانند موسسات خیریه، کسب و کارهای اجتماعی، پروژه‌های توسعه محلی و برنامه‌های محیط زیستی.

ساختن ظرفیت و قابلیت برای مدیریت چالش‌های توسعه پایدار

توسعه پایدار، محور مدل کسب و کار تریودوس است؛ به همین خاطر درون کلیه فرآیندهای جذب، آموزش و توسعه منابع انسانی به آن توجه می‌شود. بسته به سطح و جایگاه شغلی که فرد در آن در تریودوس مشغول به کار می‌شود، نیازمند دانش، تجربه و یا تحصیلاتی مرتبط با توسعه پایدار هستند. در طول دوران کاری نیز برنامه‌هایی برای توسعه این دانش‌ها و مهارت‌ها در ایشان انجام می‌شود.

سرمایه‌گذاری مسئولانه

ادعای بانک تریودوس، اتخاذ رویکرد «سرمایه‌گذاری مسئولانه» است. بدین معنی که سرمایه‌گذاری مستقیم در کسب و کارهای پایدار (Sustainable Business)، و یا به شکلی سخت‌گیرانه و با ملاحظه مسائل محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی در شرکت‌های بورسی صورت می‌پذیرد.

تریودوس با شرکت‌های هدف خود نیز وارد گفتگوی فعال می‌شود که آگاهی آنها را راجع به توسعه پایدار بالا ببرد و بتواند بر مدیریت آنها اثر بگذارد تا عملکرد پایدار بهتری داشته باشند. نظام مدیریت سرمایه در تریودوس، برای انتخاب شرکت‌های هدف خود، تحلیل پایداری ویژه‌ای انجام می‌دهد که این تحلیل با استفاده از تعداد زیادی متغیر و معیار در زمینه اجتماعی، محیط زیستی و حاکمیتی انجام می‌شود تا تضمین شود که با حداقل‌های استانداردی در تریودوس انطباق دارند.

ساختار بانک

بانک تریودوس یک موسسه مالی مستقل است. ۱۲۰۰۰ نفر، ۵۱ درصد سهام بانک را در اختیار دارند. باقی سهام به موسسات مالی و صندوق‌های بازنشستگی تعلق دارد. هیچ فرد یا نهادی، نمی‌تواند بیش از ۱۰ درصد سرمایه منتشر شده بانک را در اختیار داشته باشد. بانک تریودوس، هویت خود را به عنوان یک بانک پایدار تعریف کرده است که از سه طریق می‌خواهد به آن دست یابد: ۱)فراهم کردن خدمات پایدار ۲)نوآوری در زمینه محصول ۳)گفتمان‌سازی

بانک تریودوس، نوآوری و ابتکار در طراحی محصول جدید را سرلوحه فعالیت‌هایش قرار داده و در این راه گاهی مواقع از شرکای دیگر نیز استفاده می‌کند. برای مثال در هلند، خیلی از بانک‌های دیگر در حال ارائه بسته‌های مالی سرمایه‌گذاری بانک تریودوس به مشتریان خود هستند.

این بانک همچنین، با جذب و به‌کارگیری متخصصان شناخته شده بین‌المللی در حوزه توسعه پایدار، به طور موازی سعی در گفتمان‌سازی مباحثی نظیر ضرورت تغییر نگاه به رشد، ارتقای کیفیت زندگی، توسعه محیط زیستی و اجتماعی و بانکداری پایدار دارد.

خدمات بانک تریودوس، از وام‌های ساده (که از ۴۵هزار دلار تا ۴۰ میلیون دلار برای هر پروژه شامل می‌شود) شروع می‌شود و تا محصولات سرمایه‌گذاری پیچیده را در بر می‌گیرد. وام‌ها به دسته‌های خاصی از کسب و کارها اعطا می‌شود:

  • کسب و کارهایی که در حوزه محیط زیست و طبیعت فعال هستند، نظیر کشاورزی ارگانیک، فروشگاه‌های غذاهای سالم، و انرژی تجدیدپذیر
  • کسب و کارهای اجتماعی، از انجمن‌های تامین مسکن گرفته تا پروژه‌های اقتصاد اجتماعی
  • فرهنگ و جامعه، شامل آموزش و هنر
  • پروژه‌های کمک به توسعه‌یافتگی، از تجارت منصفانه (Fair Trade) گرفته تا اعتبارات خرد

بانک، بیش از ۲۸۵ هزار مشتری دارد که سرویس‌های پایه بانکی را برای آنها فراهم می‌کند(اینترنت بانک، کارت اعتباری، سرویس پرداخت، بانکداری خصوصی و …).

۱

۲۰۱۰ ۲۰۱۱ ۲۰۱۲ ۲۰۱۳ ۲۰۱۴
کل دارایی ۴۶۳۱ ۵۵۵۶ ۶۹۹۴ ۸۸۷۶ ۸۶۹۵
کل سپرده ها ۴۰۲۷ ۴۸۳۱ ۶۰۷۲ ۷۷۷۹ ۷۶۴۵
درآمد کل ۱۳۶ ۱۷۹ ۱۹۵ ۲۱۷ ۲۵۲
تعداد پرسنل ۶۳۶ ۷۲۰ ۷۸۸ ۹۱۱ ۱۰۱۷

۱

در مطلب دیگری که در آینده منتشر خواهد شد، وجوه تمایز بانک تریودوس با بانک‌های رایج، فرآیند اعطای وام، افرادی که واجد شرایط دریافت وام از تریودوس هستند و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری مسئولانه بانک تریودوس در قبال جامعه مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

نویسنده: هامون طهماسبی